بيماريها و امراض همه‌جاگير 10 امراض همه‌جاگير . خصوصيات عمومى بيماريها . سرخجهء كاذب . باد سرخ . آبله . سرخك . مخملك . كهير . دمل و كفگيرك . نفاط ( تاول ) . جرب . جوانى . سالك . جذام . كوفت . اسهال . ورم روده ( كليت ) . اسهال خونى . هيضه ( وباى اطفال ) . بواسير . كرمهاى معده و روده . ناراحتيهاى كبدى . سنگ كليه و مثانه . سلس البول . ادرار خون . تب نفاسى . توانائى جنسى . سياه سرفه . نزلهء ريوى مزمن . سل ريوى . تپش قلب . گشادى سياهرگها ( واريس ) . بيماران روانى . خنازير . سرطان . تب‌لرز ( مالاريا ) . محرقه . و با . بيماريهاى چشم . شقاقلوس . زخمها . در اين كتاب كه بدست دادن تصويرى كلى از سرزمين و مردم ايران را پيشنهاد خود قرار داده است از بحثى عمومى دربارهء بيماريهاى رايج در اين مملكت ، نبايد خوددارى ورزيد . هرگاه من خود را ناگزير مىبينم كه شرحى مستوفيتر از چند بيمارى ، از جمله تب نوبه و اسهال خونى بياورم ازآن‌روست كه قواعد تطابق با آب و هوا و شرايط اقليمى در آنها ذى مدخل است و من خود فصل خاصى را در كتاب حاضر وقف آن كرده‌ام . طبيبان از سطحى بودن اين بحث و غير متخصصين از اطناب آن مرا معذور خواهند داشت . نظر شايع و رايج در اروپا مبنى بر اينكه امراض همه‌جاگير تأثير فوق العاده كمى در تقليل ميزان جمعيت دارد و به محض بر طرف شدن بيماريها باز خلأ جمعيت ناشى از آن ، بر طرف مىشود براى مشرق‌زمين اعتبارى ندارد . در شرق در اثر بروز و شيوع اين بيماريها چندان بر مرگ و مير افزوده مىشود كه مثلا مناطقى كه سى و سه سال پيش طاعون در آنجا بيداد كرده است ، هنوز هم دچار كمى جمعيت است و صدمه‌هائى كه از انتشار بيماريهاى و با ، آبله ، سرخك و سياه‌سرفه وارد آمده است با تأنى و كندى بسيار ترميم مىگردد . تنها به علت نقصى كه در ارتباطات و مراودات هست و از بركت ارتفاع زياد اين سرزمين ، امراض همه‌جاگير و بيماريهاى دامى خودبخود رو به اضمحلال مىگذارد ؛ انسانى كه سخت به سرنوشت محتوم و تقدير ايمان دارد به هيچ تدبيرى براى مقابله با اين بلاها دست نمىزند و حد اكثر آنكه چند تن متمول و متنعم از نقاط آلوده دور مىشوند و در چادر ، بسر مىبرند و عشاير نيز حشم خود را به منطقه‌اى ديگر نقل مكان مىدهند ؛ اما تودهء عظيم بينوايان كه قدرت مهاجرت را در خود نمىبينند بىهيچ دفاعى طعمهء بيماريهاى